Zamki, pałace, dwory

Joanna Rostropowicz


Śląsk uchodzi za krainę najgęściej w Europie zabudowaną pałacami, zamkami, rezydencjami. Nierzadko się zdarzało, że w jednej wsi były dwie lub nawet trzy rezydencje. Dzisiaj już niewiele z tych budowli zdobi nasz krajobraz, nierzadko oglądamy rozpadające się ruiny, z których jedynie mury i zachowane ozdobne detale świadczą o minionej wspaniałości. Czasami tylko ślady fundamentów wskazują że stał tam niegdyś piękny zamek, a wyobrażenie o nim dają nam dawne sztychy lub fotografie.
Główny rozkwit budownictwa pałacowego na Śląsku przypada na XIX wiek, na okres wielkiego rozwoju przemysłu. Znaczna część starej szlachty śląskiej - posiadaczy ziemskich - włączyła się wówczas aktywnie w proces industrializacji, czerpiąc wielkie zyski z przedsiębiorstw przemysłowych lub też eksploatacji bogatych złóż. Przyniosło im to znaczny wzrost dochodów, zezwalający na budowanie i urządzanie okazałych rezydencji. Również przemysłowcy bez arystokratycznego rodowodu, chętnie przyjmujący z rąk cesarza tytuły szlacheckie, wznosili wspaniałe pałace, pragnąc dorównać stylem życia warstwie, której stali się członkami.
Rezydencje pozwalały prowadzić życie towarzyskie na poziomie odpowiednim tej warstwie społecznej: urządzanie wielkich przyjęć, balów, przyjmowanie dużej liczby gości, wymagało przestrzeni. Na Śląsku, gdzie bogate w zwierzynę łowną lasy zachęcały arystokrację do organizowania polowań, wzniesiono szczególnie wiele pałaców myśliwskich. Wiele tych budowli - większych i mniejszych rozsianych po całym Śląsku, można podziwiać jeszcze dziś.
Kres rozwojowi rezydencji przyniosła pierwsza wojna światowa, w wyniku której nastąpił upadek monarchii pruskiej i habsburskiej.
Zmiany ustrojowe nie sprzyjały tworzeniu wielkich założeń pałacowo-parkowych. Od tej pory następuje demokratyzacja życia społecznego. Obserwuje się oddzielenie sfery życia prywatnego od pełnionych urzędów, które w nowej epoce są sprawowane przez wybieranych na określony czas reprezentantów rządu. Rezydencje nabierają coraz bardziej prywatnego charakteru. Są świadectwem zamożności właścicieli i ich dobrego smaku. Piękna i bogato wyposażona biblioteką była dowodem jego wykształcenia i zainteresowań, dobrze dobrane dzieła sztuki zdobiące wnętrze rezydencji, rzeźby poustawiane w świetnie zaprojektowanym parku świadczyły o artystycznych skłonnościach. Okres zamków, pałaców i dworów minął bezpowrotnie. Dziś trudno utrzymać tak potężną rezydencję, a brak bogatych inwestorów zainteresowanych zachowaniem w krajobrazie tych pamiątek po dawnych latach powoduje, że wiele niegdyś podziwianych dzieł najlepszych europejskich architektów na naszych oczach rozpada się. Niełatwo też dzisiaj odtworzyć obraz niegdyś wspaniałego zamku wraz z przyległym parkiem, zrekonstruować wygląd wnętrza. Druga wojna światowa i następnych wiele dziesiątek lat nieprzyjaznych reliktom minionej epoki spowodowały, że dokumentacja wielu z nich uległa zniszczeniu i rozproszeniu. Tym bardziej jesteśmy wdzięczni tym badaczom, którzy włożyli wiele wysiłku w przybliżenie tej dziedziny z zakresu historii Śląska. Dlatego szczególne słowa uznania należą się Irmie Kozinie z Uniwersytetu Śląskiego, autorce książki Pałace i zamki na pruskim Górnym Śląsku w latach 1850-1914'*. Odkryła przed czytelnikami dawny obraz Śląska, przedstawiła historię wielu kompleksów pałacowo-parkowych, przybliżyła sztukę wielkich europejskich artystów, którzy zamki te projektowali.
Książka ta, choć w pełni naukowa, jest napisana przystępnie i jasno i na pewno zainteresuje nie tylko specjalistów z zakresu historii sztuki. Warto ją przeczytać.


*I. Kozina, Pałace i zamki na pruskim Górnym Śląsku w latach 1850-1914, Katowice 2001.
 
Admin © Politechnika Śląska
 
Całkowitą odpowiedzialność za poprawność, aktualność i zgodność z przepisami prawa materiałów publikowanych za pośrednictwem serwisu internetowego Politechniki Śląskiej ponoszą ich autorzy - jednostki organizacyjne, w których materiały informacyjne wytworzono.
Zasady wykorzystywania „ciasteczek” (ang. cookies) w serwisach internetowych Politechniki Śląskiej
Wystawa Zamki śląska