27 czerwca 2016
Kaźń profesorów lwowskich

W dwudziestoleciu międzywojennym (1918÷1939) we Lwowie działały cztery wyższe uczelnie: Uniwersytet Jana Kazimierza, Politechnika, Akademia Weterynaryjna i Wyższa Szkoła Handlu Zagranicznego. Ponadto działały liczne instytucje z dziedziny kultury i nauki, takie jak Zakład Narodowy im. Ossolińskich oraz inne towarzystwa naukowe. Do chwili wybuchu II wojny światowej kadrę naukową stanowiło około 170 profesorów, 180 samodzielnych pracowników naukowych i blisko 500 pomocniczych. Lwów stanowił drugi po Warszawie ośrodek naukowy i kulturalny w II Rzeczypospolitej.

Pod względem narodowościowym Lwów zamieszkiwało: Polacy około 50% ludności, Żydzi 32% i Rusini (tzn. Ukraińcy) 16%, pozostałe 2% to Ormianie i inni.

W dniach 12- 22 września 1939 roku Lwów był oblegany i atakowanyprzez wojska niemieckie, a od 19 września od wschodu również sowieckie. Na mocy porozumienia niemiecko-sowieckiego (tzw. pakt Ribbentrop-Mołotow) wojska niemieckie 20.09 wycofały się za San. Po kapitulacji, dnia 23.09 wkroczyły wojska sowieckie, a w połowie listopada tereny na wschód od Sanu i Bugu, więc i Lwów zostały wcielone do USRR (Ukraińskiej Socjalitycznej Republiki Radzieckiej). Z początkiem 1940 roku władze sowieckie podjęły akcję uruchomienia i reorganizacji wszystkich szkół wyższych już jako ukraińskich. Uniwersytet Lwowski Jana Kazimierza przemianowano na Iwana Franki. Zreorganizowano także pozostałe 3 uczelnie i w ten sposób powstało 6 instytutów naukowych, czyli Instytut: Politechniczny, Medycyny, Weterynaryjny, Pedagogiczny i Handlu Radzieckiego.

W przeciwieństwie do większości ziem kresowych, we Lwowie utrzymała się polska elita intelektualna. Na lwowskich – już sowieckich – wyższych uczelniach wykładali polscy profesorowie. Ich kadra została powiększona o szukających wtedy schronienia przed Niemcami uchodźców z pozostałych obszarów Polski. Byli to m.in. Tadeusz Boy-Żeleński, Janusz Groszkowski i Jalu Kurek. Wykłady i inne zajęcia były w przeważającym zakresie prowadzone w języku polskim. Jedynie w języku ukraińskim zajęcia prowadziła kadra naukowa przysłana z innych uczelni USRR.

Wszystko to zmieniło się w chwili najazdu Niemiec dnia 22.06.1941 roku na ZSRR.

Niemcy dość długo i starannie przygotowywały się do wojny z ZSRR. Między innymi planowano postępowanie wobec ludności polskiej, ukraińskiej i żydowskiej. Dostrzegając intelektualne zagrożenie ze strony polskiej elity, Niemcy sporządzili listę osób najbardziej niebezpiecznych dla Niemiec. Tą elitą była polska kadra naukowa lwowskich wyższych uczelni. Rozporządzenie zwierzchnika Generalnej Guberni Hansa Franka zalecało, by nie traktować polskiej elity lwowskiej tak jak profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego w listopadzie 1939 roku -, wysyłając ich do obozu koncentracyjnego, lecz od razu na miejscu unicestwić.

Niemcy wkroczyli do sowieckiego w tym czasie Lwowa 30 czerwca 1941 roku.

Dnia 2 lipca Niemcy aresztowali byłego premiera II Rzeczypospolitej, 59-letniego profesora Politechniki Lwowskiej Kazimierza Bartla. Nocą z 3 na 4 lipca specjalne jednostka policyjna Sicherheitsdienst, wyciągnęły z mieszkań według wcześniej sporządzonej listy profesorów, ich synów powyżej 18 lat, niekiedy małżonki i inne zastane tam osoby (m.in. T. Boya-Żeleńskiego) oraz służbę. Przy okazji obrabowywano mieszkania z drobnych a cennych przedmiotów. Wszystkich zgromadzono w budynku byłego polskiego Zakładu Abrahamowiczów, stojącego na Wzgórzach Wuleckich. Tam dokonano selekcji. Zwolniono służbę, 20-letniego syna profesora A. Cieszyńskiego oraz profesora Franciszka Groëra ze względu na jego niemieckie pochodzenie, a inżyniera Adama Ruffa zastrzelono na miejscu. O godzinie 4 rano 4 lipca zaczęto wyprowadzać aresztowanych w grupach po 15÷20 osób, sprowadzając je na stok Wzgórz Wuleckich. Na stoku w połowie jego wysokości była półka, a w najszerszym jej miejscu wykopany przez Niemców obszerny dół. Z grupy odłączano po 4 osoby, stawiano nad krawędzią dołu. Kaźni dokonywano pojedynczym strzałem do każdej z osób. Zapewne niektóre ofiary były od jednego strzału tylko ciężko ranne. Wszystkie ofiary wpadały do dołu. Pierwszą czwórkę stanowili profesorowie: W. Nowicki, S. Pilat, T. Ostrowski i prawdopodobnie W. Stożek. Nieśli oni krwawiące zwłoki zastrzelonego młodego inż. A. Ruffa. Po skończonej egzekucji - około 40 osób - zasypano dół. Niejedna z ofiar jako ciężko ranna mogła jeszcze żyć w chwili zasypywania.

Kilka osób zamordowano w innym (nieco późniejszym) terminie, w nieznanym miejscu. Profesora K. Bartla Niemcy przetrzymali żywego, prawdopodobnie jako ewentualnego przywódcę Polaków przeciw Związkowi Sowieckiemu. Widocznie profesor Bartel odmówił współpracy i dlatego rozstrzelano go 26 lipca na rozkaz Himmlera w nieznanym miejscu. Prawdopodobnie zginął na Piaskach Janowskich i tam został pogrzebany.

Masowe – trwające 3 lata – mordowanie ludzi we Lwowie odbywało się na tzw. Piaskach Janowskich i w Lesie Krzywczyckim znajdującym się za rogatką łyczakowską. W Lesie tym mordowano początkowo jeńców sowieckich, a potem Polaków i przede wszystkim Żydów. Gdy zarysowała się hitlerowska klęska wojenna, gestapo przystąpiło w październiku 1943 roku do zacierania śladów swych zbrodni na Polakach, Żydach, Ukraińcach, Rosjanach i innych narodach. Utworzono z Żydów-niewolników specjalne komando, które miało za zadanie odkopywanie grobów, wydobywanie trupów, przewożenie ich do Lasu Krzywczyckiego i tam ich palenie. Po spaleniu zwłok niedopalone całkowicie kości mielono w żwirowym młynie i rozsypywano wraz z popiołami po lesie w celu ostatecznego zatarcia śladów zbrodni.

Opracował Janusz GUZIAKIEWICZ

Wiadomość utworzona: 27 czerwca 2016 12:29, autor: Jacek Staszkiewicz
Kalendarz

Admin © Politechnika Śląska
 
Całkowitą odpowiedzialność za poprawność, aktualność i zgodność z przepisami prawa materiałów publikowanych za pośrednictwem serwisu internetowego Politechniki Śląskiej ponoszą ich autorzy - jednostki organizacyjne, w których materiały informacyjne wytworzono.
Zasady wykorzystywania „ciasteczek” (ang. cookies) w serwisach internetowych Politechniki Śląskiej
Komunikaty Stowarzyszenia Wychowanków Wydziału Budownictwa