27 czerwca 2016
Mord profesorów lwowskich - 4 lipca 1941 roku

Podczas ostatniej wojny światowej, rozpętanej niesprowokowanym najazdem Niemiec hitlerowskich na Polskę, nie było ani jednej dziedziny naszego dorobku narodowego, w której nie wystąpiłyby dotkliwe straty spowodowane nad wyraz okrutną okupacją hitlerowską. Z wyjątkową bezwzględnością tępił okupant Naukę Polską. Już z początkiem wojny - W listopadzie 1939 roku - dokonał podstępnego aresztowania, a następnie osadzenia w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen, około 180 pracowników naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.

Wkrótce po zajęciu Lwowa w 1941 roku hitlerowski agresor dokonał drugiej akcji wyniszczenia kwiatu polskiej inteligencji twórczej.

W dniu 4 lipca 1944 roku gestapo zabrało z mieszkań prywatnych we Lwowie polskich uczonych /niektórych wraz z rodzinami/ i rozstrzelało ich na Wzgórzach Wuleckich Lwowa bez dochodzeń i bez przewodu sądowego. Był to zatem zwyczajny wyniszczający mord, dokonany równocześnie na wielu profesorach lwowskich uczelni: Politechniki Lwowskiej i Uniwersytetu Jana Kazimierza. Łącznie stracone wówczas blisko 50 osób. Politechnika Śląska, a z nią i my wszyscy, jesteśmy niewątpliwie zobowiązani do otaczania stałą naszą czcią tych profesorów dawnej, bliskiej nam duchem Almae Matris Leopoliensis, którzy złożyli na ołtarzu Ojczyzny i Nauki najwyższą ofiarę swojego życia, bo życie samo. Zginęli dlatego, że byli Polakami i mężami Nauki Polskiej. Gdyby nie Ich tragiczna śmierć z ręki okupanta, przybyliby najprawdopodobniej w odpowiednim czasie łącznie ze swymi kolegami i współpracownikami naukowymi, przyjaciółmi i uczniami, którzy tutaj w Gliwicach stawiali zręby Politechniki Śląskiej, ofiarowując jej swoje możliwości, wiedzę i doświadczenie. Wydział Budownictwa jest specjalnie predystynowany do kultywowania pamięci o męczeństwie profesorów Politechniki Lwowskiej, znaczna Ich bowiem część, pięciu do ośmiu ogółem, związana była w swej pracy z Wydziałem pokrewnym, Inżynierii Lądowej i Wodnej. Jest to także zapewne przyczyną umieszczenia odnośnej tablicy pamiątkowej w gmachu Wydziału Budownictwa. Oto Ich sylwetki:

Kazimierz BARTEL - profesor Politechniki Lwowskiej od roku 1913, kierownik Katedry Geometrii Wykreślnej A, obsługującej wydział Architektury oraz Wydział Inżynierii Lądowej i Wodnej. Był twórcą polskiej szkoły Geometrii Wykreślnej, wychowawcą bezpośrednim lub pośrednim szeregu samodzielnych pracowników naukowych oraz badaczy w zakresie tej dyscypliny. Postawił Geometrię Wykreślną na najwyższym poziomie naukowym, rozwinął podstawy naukowe perspektywy malarskiej. Najważniejszymi Jego pracami są: "Geometria Wykreślna" wielokrotnie wydawana w latach od 1919 do 1958 oraz "Perspektywa Malarska", również wznawiana w latach od 1928 do 1958, opublikowana także w języku niemieckim. Prof. K.BARTEL był samoukiem, początkowo pracował jako ślusarz w kolejowych warsztatach we Lwowie, maturę składał jako eksternista. Oprócz pracy naukowej i dydaktycznej brał niezwykle czynny udział w życiu politycznym i społecznym Kraju, zajmował wiele wysokich stanowisk państwowych; był ministrem kolei żelaznych, posłem na Sejm, wielokrotnym premierem i wicepremierem, ministrem wyznań religijnych i oświecenia publicznego, był senatorem. Aresztowany z grupą profesorów wyższych uczelni lwowskich, został stracony w terminie indywidualnym 26 lipca 1941roku.

Włodzimierz KRUKOWSK - elektrotechnik, specjalista w dziedzinie miernictwa elektrycznego, Kierownik Katedry Pomiarów Elektrycznych Politechniki Lwowskiej od roku 1930; członek Akademii Nauk Technicznych w Warszawie od roku 1934. Był kierownikiem laboratorium elektrotechnicznego firmy Siemens Schuckert w Norymberdze; na wzór tego laboratorium zorganizowane było laboratorium Głównego Urzędu Miar w Warszawie. Prace prof. Krukowskiego dotyczyły liczników elektrycznych, przekładników i urządzeń wysokiego napięcia. Zajmował się również dokładnością pomiarów elektrycznych, jednostkami elektrycznymi, ich wzorcami oraz metodami pomiaru wielkości elektrycznych, jak napięcia, natężenia prądu, oporności.

Antoni ŁOMNICKI - wybitny matematyk i dydaktyk tego przedmiotu na poziomie akademickim i średnim; od roku 1920 profesor Politechniki Lwowskiej. Był autorem licznych podręczników szkolnych i akademickich oraz prac naukowych z geometrii i teorii kartografii. Na szczególną uwagę zasługują prace: "Kartografia matematyczna", rok 1927; "Rachunek różniczkowy i całkowy", tom 1 - 3, 1935-36.

Stanisław PILAT - wysokiej klasy specjalista w dziedzinie technologii przerobu ropy naftowej; od roku 1924 profesor na Wydziale Chemicznym Politechniki Lwowskiej. Jego nowe metody przeróbki ropy naftowej znalazły zastosowanie w Polsce, Rumunii i Meksyku. Opracował ponadto proces produkcji sadzy z gazu ziemnego oraz metodę frakcjonowania mieszanin naftowych na zimno, stosowaną w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Był autorem i współautorem 51 publikacji, 18 patentów i 2 podręczników.

Włodzimierz STOŻEK - jeden z profesorów praktycznie zespolonych i współpracujących ze sobą katedr matematyki Politechniki Lwowskiej, co najmniej od roku 1923. Był czynnym uczestnikiem lwowskiej szkoły matematycznej, współdziałając ze Stefanem Banachem, Kazimierzem Kuratowskim oraz innymi. Wspólnie z prof. Banachem zajmował się analizą funkcjonalną, razem z Nim opracował podręcznik algebry do użytku szkół średnich, wydany przez "Książnicę Atlas" we Lwowie. Był świetnym wykładowcą. Został zamordowany przez hitlerowców wraz z dwoma swoimi synami.

Kazimierz VETULANI - kierownik Katedry Mechaniki Ogólnej na Wydziale Inżynierii Lądowej i Wodnej od roku 1936. W katedrze tej prowadzone były zajęcia nie tylko z Mechaniki Ogólnej /teoretycznej/, lecz także z Wytrzymałości Materiałów. K.Vetulani odznaczał się wybitnie osobistym podejściem do tej drugiej dyscypliny; nie uznawał powszechnie przyjętych w niej założeń upraszczających. Wykładał ten przedmiot w ujęciu własnym silnie zmatematyzowanym, czym sprawiał niemałe kłopoty studentom i katedrom o tematyce konstrukcyjnej. Zajmował się szczególnie matematyczna analizą stanu naprężenia i odkształcenia, ponadto zagadnieniami stateczności.

Kasper WEIGEL - jeden z najwybitniejszych geodetów w skali międzynarodowej, od r. 1912 kierownik Katedry Miernictwa I na Wydziale Inżynierii Lądowej i Wodnej Politechniki Lwowskiej, rektor tej Uczelni w r. 1929/30, członek Akademii Nauk Technicznych Warszawie. Po odzyskaniu niepodległości w r. 1918 organizował państwową służbę geodezyjną; zajmował stanowiska kierownicze w naukowych orga- nizacjach geodezyjnych, krajowych i zagranicznych. Wykonał pionierskie w Polsce pomiary metodą fotogrametryczną. Był autorem wielu prac naukowych i podręczników, między innymi: "Rachunek wyrównawczy wedle metody najmniejszych kwadratów i jego zastosowanie przy rozmierzaniu kraju", 1923 oraz "Geodezja, Miernictwo" 1938.

Roman WITKIEWICZ - kierownik Katedry Pomiarów Maszyn od r.1921, organizator i kierownik laboratorium maszynowego przy tej katedrze, dziekan Wydziału Mechanicznego Politechniki Lwowskiej w r.1933. Był autorem licznych pomysłów z dziedziny urządzeń maszynowych, z których niewiele można było zrealizować w ówczesnych warunkach. Wyjątek w tym względzie stanowiła tzw. "silnikosprężarka bezkorbowa“ opracowana konstrukcyjnie, zbudowana i uruchomiona w laboratorium maszynowym. O zastosowaniu jej w przemyśle brak danych. Prof. Witkiewicz był prekursorem ogrzewania zdalaczynnego i gazyfikacji kraju w oparciu o gaz ziemny z Daszawy koło Stryja. Zginęli w tym dniu również między innymi: Tadeusz BOY-ŻELEŃSKI - pisarz, publicysta, tłumacz, lekarz z zawodu, od 1939 roku profesor literatury francuskiej na Uniwersytecie Lwowskim.

Roman LONGCHAMPS de BḖRIER - wybitny cywilista, profesor Uniwersytetu Jana Kazimierza. Tadeusz OSTROWSKI - chirurg, profesor Wydziału Medycznego Uniwersytetu Jana Kazimierza. Wszystkim scharakteryzowanym po krótce bohaterom Nauki Polskiej składamy hołd najgłębszy. Zapewniamy, że Ich niewinnie przelana krew zaowocuje naszą stale wytężoną pracą nad rozwojem nauki i kultury polskiej w Ojczyźnie.

Opracował Marian JANUSZ

Wiadomość utworzona: 27 czerwca 2016 12:33, autor: Jacek Staszkiewicz
Kalendarz

Admin © Politechnika Śląska
 
Całkowitą odpowiedzialność za poprawność, aktualność i zgodność z przepisami prawa materiałów publikowanych za pośrednictwem serwisu internetowego Politechniki Śląskiej ponoszą ich autorzy - jednostki organizacyjne, w których materiały informacyjne wytworzono.
Zasady wykorzystywania „ciasteczek” (ang. cookies) w serwisach internetowych Politechniki Śląskiej
Komunikaty Stowarzyszenia Wychowanków Wydziału Budownictwa